Artykuły » Droga ku wojnie. Przyłączenie Austrii do III Rzeszy
Austria oraz Niemcy miały długą wspólną historię. Ziemie austriackie oddzieliły się od ziem Cesarstwa Niemieckiego i przez kilka stuleci to Wiedeń dyktował warunki wielu państwom niemieckim. Sytuacja zmieniła się w drugiej połowie XIX wieku, gdy w wyniku wojen doszło do zjednoczenia Niemiec pod przewodnictwem Prus. Nie oznaczało to jednak całkowitego zerwania współpracy. To właśnie wtedy narodziła się idea Wielkich Niemiec. Mówiła ona o zjednoczeniu wszystkich ziem niemieckojęzycznych pod berłem jednego władcy, początkowo cesarza niemieckiego, w przyszłości także przywódcy III Rzeszy.

Po pierwszej wojnie światowej wielu Austriaków czuło się skrzywdzonych. Rozpadła się wielonarodowa monarchia Habsburgów, ograniczono liczebność armii, a Austria utraciła rozległe terytoria, które wcześniej stanowiły podstawę jej potencjału gospodarczego. Traktat wersalski z 1919 roku narzucał zarówno Niemcom, jak i Austrii reparacje wojenne oraz zakazywał połączenia obu państw. Mimo to w społeczeństwach niemieckim i austriackim wciąż żywe były nadzieje, że nadejdzie dzień, w którym oba narody staną się jednością.

W latach dwudziestych i trzydziestych Austria, podobnie jak wiele państw europejskich, zmagała się z niestabilnością polityczną i częstymi zmianami rządów. Kryzys gospodarczy dodatkowo pogłębiał niezadowolenie społeczne. W takim klimacie coraz częściej dochodziło do zacieśniania współpracy politycznej i wojskowej między Wiedniem a Berlinem. W Austrii powstawały ugrupowania sympatyzujące z narodowym socjalizmem, a część społeczeństwa patrzyła na rosnącą potęgę Niemiec z nadzieją, że połączenie sił pozwoli wyjść z kryzysu.

Na początku lat trzydziestych w Austrii dochodzi do zamachu stanu. Demokratycznie wybrany rząd został zastąpiony systemem autorytarnym. Na czele nowego rządu stanął Engelbert Dollfuss, człowiek niewielkiego wzrostu, lecz wielkich ambicji. Marzył o odbudowaniu znaczenia Austrii i odrzucał wizję prostego włączenia kraju do Niemiec. W tym samym czasie w Niemczech w sposób legalny dochodzą do władzy naziści z Adolfem Hitlerem na czele. Narodowi socjaliści od początku podkreślali, że Austriacy i Niemcy stanowią jeden naród o wspólnym pochodzeniu i kulturze. Hitler, sam urodzony na ziemiach austriackich, uważał połączenie obu państw za cel oczywisty i nieuchronny.

Naziści nie zamierzali jednak czekać na połączenie Austrii z Rzeszą drogą spokojnych negocjacji. W 1934 roku dochodzi do pierwszej próby gwałtownego przejęcia władzy. Austriaccy naziści organizują zamach stanu. Kanclerz Dollfuss zostaje zamordowany, lecz policja i armia austriacka szybko opanowują sytuację. Spiskowcy muszą uciekać do Niemiec i Włoch, gdzie czekają na dogodniejszy moment. W Berlinie w tym czasie rodzi się plan osłabienia Austrii poprzez wywieranie presji gospodarczej i politycznej na rząd w Wiedniu.

W drugiej połowie lat trzydziestych Hitler postanawia przejść do ofensywy. Domaga się połączenia obu państw niemieckojęzycznych. Kanclerz Austrii Kurt Schuschnigg, następca Dollfussa, zgadza się rozważyć zjednoczenie, ale żąda przeprowadzenia referendum i to w atmosferze formalnej niezależności. Dla Hitlera było to nie do przyjęcia. Niemcy zaczynają grozić użyciem siły, a Wehrmacht otrzymuje rozkazy przygotowania planów inwazji. Pod presją wojskowych ultimatum rząd austriacki ustępuje.

W marcu 1938 roku dochodzi do wkroczenia wojsk niemieckich do Austrii. Plebiscyt i tak zostaje przeprowadzony, choć w atmosferze skrajnej presji, propagandy i braku realnej wolności wyboru. Według oficjalnych danych za Anschluss miało głosować około dziewięćdziesięciu kilku procent obywateli Austrii, a w Niemczech wynik oficjalnie przekraczał dziewięćdziesiąt dziewięć procent. 13 marca 1938 roku Adolf Hitler uroczyście wjeżdża do Wiednia. Według wielu wspomnień już następnego dnia żołnierze tamtejszego garnizonu nosili na mundurach symbol Rzeszy z orłem i swastyką. Tłumy zgromadzone na ulicach miast austriackich miały manifestować entuzjazm dla połączenia.

Ziemie austriackie zostają przemianowane na Marchię Wschodnią, tak zwaną Ostmark. Na czele administracji Hitler stawia Arthura Seyssa Inquarta. Jego zadaniem jest jak najszybsze podporządkowanie Austrii III Rzeszy oraz pełna unifikacja ustrojowa, gospodarcza i polityczna. Naziści przejmują cenne zasoby złota i dewiz, które natychmiast wykorzystują do dalszego finansowania zbrojeń. Ci, którzy po nieudanym puczu w 1934 roku uciekli z Austrii, teraz wracają i mszczą się na dawnych przeciwnikach.

Na terytorium Austrii zaczynają działać obozy koncentracyjne, w tym Mauthausen. Jednym z symboli nazistowskiego terroru staje się zamek Hartheim, gdzie w ramach programu uśmiercania osób uznanych za „nieprzydatne” przeprowadza się zbrodnicze eksperymenty na osobach chorych psychicznie oraz inwalidach. Żydowskich mieszkańców Austrii pozbawia się praw obywatelskich, zmusza do emigracji i odbiera im majątek. Ich dobra trafiają pod kontrolę specjalnego urzędu emigracyjnego. Na jego czele staje Adolf Eichmann, który w przyszłości odegra centralną rolę w organizacji Holokaustu.

Anschluss Austrii przynosi także korzyści strategiczne. III Rzesza zyskuje bezpośrednią granicę z Włochami, co ułatwia współpracę militarną i polityczną, mimo że Benito Mussolini początkowo niechętnie patrzył na niemieckie działania wobec Austrii. Czas względnego pokoju w Europie dobiega końca. Następnym celem Hitlera staje się Czechosłowacja, którą zamierza stopniowo rozbijać i wchłaniać. Już kilka miesięcy po Anschlussie w ręce Niemiec trafiają Sudety, a w marcu 1939 roku upada reszta państwa czechosłowackiego.

W dzisiejszych czasach wielu Austriaków lubi przedstawiać swój kraj jako pierwszą ofiarę Adolfa Hitlera. Nie chcą pamiętać o plebiscycie z 1938 roku oraz o licznych manifestacjach poparcia dla Anschlussu. Wygodnie zapomina się także o tym, jak wielu Austriaków aktywnie wspierało reżim nazistowski i brało udział w jego zbrodniach. Historia lat 1934–1938 pokazuje jednak wyraźnie, że Anschluss nie był wyłącznie brutalnym narzuceniem woli Berlina, ale także efektem nastrojów części austriackiego społeczeństwa, kryzysu politycznego i marzeń o „Wielkich Niemczech”.
NOWOŚCI WYDAWNICZE
TAJEMNICE NIEMIECKICH OBOZÓW KONCENTRACYJNYCH
TWIERDZA ZROSZONA KRWIĄ
DLA PARTNERÓW
Copyright © 2006-2026 Vaterland.pl