7.03.1904 - 04.06.1942

Reinhard Tristan Eugen Heydrich urodził się 7 marca 1904 roku w Halle nad Soławą w rodzinie o tradycjach muzycznych, jego ojciec był śpiewakiem operowym i dyrektorem konserwatorium, matka pochodziła z rodziny nauczycielskiej, wychowywał się w domu o silnym poczuciu niemieckiego nacjonalizmu, był szczupły, wysoki, ambitny, od młodości wykazywał skłonność do bezwzględności i pogardy wobec słabszych, co ułatwiło mu późniejsze wejście do struktur aparatu terroru.

W 1922 roku Heydrich wstąpił jako podchorąży do marynarki Reichsmarine, służył na okrętach liniowych i w jednostkach łączności, uchodził za zdolnego, ale wyniosłego oficera, w 1931 roku został zwolniony ze służby w stopniu porucznika po aferze obyczajowej związanej z zerwaniem zaręczyn niezgodnie z kodeksem honorowym, utrata kariery w marynarce była dla niego poważnym ciosem, jednocześnie pchnęła go w stronę środowisk narodowosocjalistycznych, które szukały inteligentnych i ambitnych oficerów do budowy własnych służb.

Od czerwca 1931 roku Heydrich był członkiem NSDAP i SS, w SS otrzymał numer 10120, już w lipcu 1931 roku Heinrich Himmler zlecił mu utworzenie partyjnej służby bezpieczeństwa, Sicherheitsdienst, czyli SD, która miała zbierać informacje o przeciwnikach politycznych oraz o nastrojach w społeczeństwie i w aparacie państwowym, w krótkim czasie z małego biura wywiadowczego SD przekształciło się pod jego kierownictwem w rozległą sieć agentów i informatorów, ściśle związaną z kierownictwem NSDAP.

Równolegle Heydrich przejmował coraz ważniejsze funkcje w aparacie policyjnym, od marca 1933 roku był kierownikiem bawarskiej policji politycznej, a od kwietnia 1934 roku szefem Tajnej Policji Państwowej Gestapo w Berlinie, od stycznia 1935 roku kierował Głównym Urzędem SD, stał się najbliższym współpracownikiem Himmlera, a według wielu obserwatorów trzecią osobą w hitlerowskim aparacie władzy po Hitlerze i Himmlerze, w 1936 roku objął stanowisko szefa policji bezpieczeństwa Sipo w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych Rzeszy, łącząc pod swoim nadzorem policję polityczną, wywiad partyjny i aparat dochodzeniowy.

Od 27 września 1939 roku aż do śmierci Heydrich stał na czele Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy RSHA, w jego rękach skupiła się kontrola nad Gestapo, policją kryminalną, SD i innymi służbami bezpieczeństwa, urząd ten koordynował działania represyjne wewnątrz Niemiec oraz w krajach okupowanych, kierował pracami Einsatzgruppen na wschodzie, przygotowywał listy osób przeznaczonych do aresztowań, egzekucji i deportacji, Heydrich pełnił funkcję głównego organizatora policyjnego terroru Trzeciej Rzeszy.

29 czerwca 1941 roku wydał rozkaz skierowany do Einsatzgruppen policji i służb bezpieczeństwa, nakazując wykorzystanie polskich środowisk antykomunistycznych i nastrojów antyżydowskich do oczyszczenia z ludności żydowskiej terenów polskich zajętych przez Niemcy kosztem Związku Sowieckiego, działania miały być prowadzone tak, aby nie pozostały czytelne ślady roli SS, Heydrich był jednym z głównych inicjatorów masowych mordów za linią frontu na Żydach, działaczach komunistycznych oraz szeroko rozumianej inteligencji.

Od września 1941 roku Heydrich został zastępcą, a faktycznie pełniącym obowiązki protektora Rzeszy w Protektoracie Czech i Moraw, natychmiast wprowadził tam politykę brutalnego terroru, masowych aresztowań i egzekucji, próbował jednocześnie częściowo uspokoić sytuację niewielkimi ustępstwami socjalnymi, aby zwiększyć wydajność czeskiego przemysłu zbrojeniowego, szybko zyskał przydomek kata Pragi, jego rządy doprowadziły do zdławienia znacznej części ruchu oporu, ale też do decyzji o fizycznej eliminacji Heydricha przez czeskich konspiratorów.

20 stycznia 1942 roku Heydrich przewodniczył konferencji w Wannsee pod Berlinem, zwołanej w celu koordynacji realizacji decyzji Hitlera o wymordowaniu Żydów europejskich, tak zwanego ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej w Europie, spotkanie to porządkowało kompetencje między ministerstwami i służbami, określało zasady deportacji Żydów z różnych krajów do obozów zagłady oraz sposoby ich selekcji i pracy przymusowej, Heydrich występował jako główny koordynator tej zbrodniczej polityki, podkreślając wiodącą rolę RSHA.

27 maja 1942 roku w Pradze na trasie jego codziennego przejazdu do biura został przeprowadzony zamach przez czechosłowackich spadochroniarzy Jozefa Gabčíka i Jana Kubiša, wyszkolonych i przerzuconych przez brytyjskie służby specjalne, najpierw zawiódł pistolet maszynowy, potem zadziałał granat, którego odłamki wraz z fragmentami karoserii raniły Heydricha, początkowo wydawało się że rany są do opanowania, jednak doszło do zakażenia i 4 czerwca 1942 roku Heydrich zmarł w wyniku powikłań, jego śmierć stała się pretekstem do skrajnie brutalnych represji.

W ramach odwetu za zamach na Heydricha władze niemieckie podjęły akcję terroru wymierzoną w ludność czeską, szczególnie głośny był los wsi Lidice i Ležáky, które zostały dosłownie zrównane z ziemią, mężczyzn rozstrzelano, kobiety i dzieci wywieziono do obozów koncentracyjnych lub przeznaczono do germanizacji, represje dotknęły również wielu osób oskarżonych o pomoc zamachowcom, choć często bez dowodów, spuścizna Reinharda Heydricha to organizacja systemu terroru, współodpowiedzialność za początki zagłady Żydów i brutalne pacyfikacje na terenach okupowanych, co czyni go jednym z najbardziej ponurych symboli aparatu przemocy Trzeciej Rzeszy.

Zdjęcie:
Bundesarchiv, CC BY-SA 3.0