17.06.1888 - 14.05.1954

Heinz Wilhelm Guderian urodził się 17 czerwca 1888 roku w Kulm nad Wisłą, dzisiejszym Chełmnie, w zniemczonej rodzinie o silnych tradycjach wojskowych, jego ojciec był oficerem armii pruskiej, a dzieciństwo Guderiána upływało w garnizonowych miasteczkach, po nauce w szkole kadetów wstąpił w 1907 roku do armii jako podchorąży, szybko awansował na porucznika i od początku interesował się nowoczesnymi środkami łączności oraz ruchem wojsk.

W czasie pierwszej wojny światowej Guderian służył najpierw jako oficer łączności, potem jako oficer sztabowy przy dużych związkach operacyjnych, brał udział między innymi w walkach pod Verdun, pod koniec wojny został przeniesiony do Korpusu Generalnego, a wojna zakończyła go w stopniu kapitana, nie dowodził jeszcze wówczas większymi jednostkami liniowymi, ale zdobył duże doświadczenie w planowaniu operacji i koordynowaniu działań różnych rodzajów wojsk, obserwował też pierwsze próby użycia czołgów i broni pancernej, które zrobiły na nim ogromne wrażenie.

Po zawieszeniu broni Guderian pozostał w zredukowanej Reichswehrze, pracował w sztabie formacji odpowiadających za zabezpieczanie wschodnich granic Rzeszy i współdziałał z oddziałami ochotniczymi, stopniowo awansował, w latach dwudziestych związał się z nielicznymi oficerami zainteresowanymi rozwojem broni pancernej, czytał literaturę zagraniczną na ten temat i publikował własne artykuły o wojnie manewrowej, w 1931 roku został szefem sztabu Inspektoratu Wojsk Zmotoryzowanych pod dowództwem Oswalda Lutza, co postawiło go w centrum prac nad tworzeniem niemieckich oddziałów pancernych.

W latach trzydziestych Guderian odegrał ważną rolę w kształtowaniu niemieckiej doktryny użycia czołgów i wojsk zmotoryzowanych, nie był jedynym autorem koncepcji wojny błyskawicznej, ale należał do jej najważniejszych propagatorów, w 1937 roku opublikował książkę Achtung Panzer, w której podsumował dotychczasowe doświadczenia i przedstawił swoją wizję wojny ruchowej z masowym wykorzystaniem dywizji pancernych, koncepcje szybkich uderzeń, głębokich przełamań i ścisłej współpracy broni pancernej z lotnictwem rozwijano równolegle także we Francji i Wielkiej Brytanii, to jednak Niemcy zdecydowali się w pełni wcielić je w życie.

W drugiej połowie lat trzydziestych, korzystając miedzy innymi z tajnej współpracy wojskowej ze Związkiem Radzieckim, Niemcy rozwijali nowe typy czołgów i szkolili kadry pancerniaków, w 1936 roku Guderian został generałem majorem i inspektorem wojsk zmotoryzowanych, odpowiadał za organizację nowych dywizji pancernych, w 1938 roku objął dowództwo XVI Korpusu Armijnego, jednej z pierwszych większych jednostek szybkich, do wybuchu wojny był już jednym z najbardziej znanych specjalistów od broni pancernej w Wehrmachcie.

We wrześniu 1939 roku, w czasie agresji na Polskę, Guderian dowodził XIX Korpusem Armijnym, jego jednostki brały udział między innymi w walkach pod Wizną, gdzie uporczywy opór niewielkich sił polskich spowodował niespodziewanie duże straty po stronie niemieckiej, a sam Guderian przyznawał później, że była to bolesna lekcja pokory, po kampanii polskiej i krótkim okresie przegrupowania jego korpus wziął udział w ataku na Francję w maju 1940 roku, prowadząc uderzenie przez Ardeny i forsowanie Mozy pod Sedanem, szybkie natarcie jego wojsk doprowadziło do głębokiego przełamania frontu, okrążenia znacznej części armii francuskiej i brytyjskiej i w konsekwencji do klęski Francji, tempo natarcia było tak duże, że Hitler kilkakrotnie nakazywał wstrzymanie dalszego pościgu, Guderian nie zawsze stosował się do tych rozkazów, co prowadziło do ostrych sporów, ale wówczas kończyły się one kompromisem, a jego gwiazda nadal rosła.

W 1941 roku Guderian dowodził drugą Grupą Pancerną podczas inwazji na Związek Radziecki, jego oddziały brały udział w okrążeniach pod Białymstokiem i Mińskiem, w bitwie pod Smoleńskiem i w wielkiej operacji kijowskiej, na niektórych odcinkach frontu niemieckie zgrupowania pancerne rzeczywiście wdzierały się w głąb terytorium radzieckiego na kilkadziesiąt kilometrów w ciągu jednego dnia, co było niespotykane w dotychczasowej historii wojen, równocześnie jednostki podległe Guderianowi, jak większość armii niemieckiej na wschodzie, wykonywały rozkazy o likwidowaniu komisarzy politycznych oraz brały udział w brutalnych działaniach przeciwko ludności cywilnej, co po wojnie stało się przedmiotem ostrych ocen historyków.

Podczas ofensywy na Moskwę jesienią 1941 roku Guderian opowiadał się za bardziej elastycznym odwrotem i skróceniem linii frontu po radzieckiej kontrofensywie zimowej, popadł wtedy w ostry konflikt ze swoim przełożonym feldmarszałkiem Güntherem von Kluge oraz z samym Hitlerem, który kategorycznie zakazywał odwrotu, Guderian samodzielnie wycofał część zagrożonych wojsk, co uratowało je przed okrążeniem, ale zostało uznane za akt nieposłuszeństwa, pod koniec grudnia 1941 roku został zwolniony ze stanowiska i przeniesiony w stan oczekiwania, oficjalnie po to, by przemyślał swoje postępowanie.

Po klęsce pod Stalingradem Hitler ponownie sięgnął po jego nazwisko, 1 marca 1943 roku mianował Guderiána Generalnym Inspektorem Wojsk Pancernych, w tej funkcji miał on dbać o odbudowę i szkolenie jednostek pancernych oraz wpływać na rozwój i produkcję czołgów, współpracował między innymi z ministrem uzbrojenia Albertem Speerem przy udoskonalaniu konstrukcji Panter i Tygrysów, mimo częściowych sukcesów nie był w stanie odwrócić niekorzystnego bilansu sił, ponieważ sytuacja gospodarcza i militarna Rzeszy stale się pogarszała, w tym okresie miał luźne kontakty z niektórymi przeciwnikami reżimu, ale sam nie stał się aktywnym uczestnikiem ruchu oporu.

Po nieudanym zamachu na Hitlera 20 lipca 1944 roku Guderian nie został zaliczony do spiskowców, dzień po zamachu, 21 lipca 1944 roku, Hitler mianował go Szefem Sztabu Generalnego Wojsk Lądowych, w tej roli Guderian odpowiadał za koordynację działań na froncie wschodnim i za doradzanie Hitlerowi w sprawach operacyjnych, uczestniczył także w tak zwanym sądzie honorowym, który pozbawiał oficerów podejrzanych o udział w spisku stopni wojskowych, otwierając drogę do pokazowych procesów przed Trybunałem Ludowym, w rozmowach z Hitlerem coraz częściej ostrzegał, że wojna jest przegrana i domagał się wycofania wojsk na krótsze linie obrony, jego rady były jednak na ogół odrzucane.

W pierwszych miesiącach 1945 roku Guderian praktycznie bezskutecznie próbował wpływać na decyzje Hitlera dotyczące obrony Berlina i manewrowania resztkami sił na wschodzie, 28 marca 1945 roku został ostatecznie zdymisjonowany ze stanowiska Szefa Sztabu Generalnego, odsunięty od wszelkich wpływów, w maju 1945 roku poddał się wojskom amerykańskim, został internowany i przesłuchiwany jako ważny świadek podczas badań nad przebiegiem wojny, nie postawiono mu zarzutów w głównych procesach zbrodniarzy wojennych, pozostał w niewoli do 1948 roku, po zwolnieniu osiadł w Bawarii, gdzie zajął się pisaniem wspomnień i pracą doradczą.

Po wojnie Guderian opublikował autobiografię pod tytułem Wspomnienia żołnierza, znaną szerzej w wersji angielskiej Panzer Leader, w której przedstawił siebie jako głównego twórcę niemieckich wojsk pancernych i przeciwnika najbardziej skrajnych decyzji Hitlera, pomijając lub umniejszając odpowiedzialność własną i podległych mu jednostek za zbrodnie na froncie wschodnim, książka przyczyniła się do utrwalenia mitu tak zwanej czystej armii i przez wiele lat silnie wpływała na sposób postrzegania jego osoby, Heinz Guderian zmarł 14 maja 1954 roku w Schwangau w Bawarii w wieku sześćdziesięciu pięciu lat i został pochowany w Goslar, do końca życia pozostał przekonany o słuszności wielu swoich poglądów wojskowych i politycznych.

Zdjęcie:
Public Domain, Wikimedia Commons