Rasse- und Siedlungshauptamt (RuSHA), czyli Główny Urząd do Spraw Rasy i Osadnictwa SS, był jednym z najważniejszych urzędów ideologicznych w strukturze SS. Powstał na przełomie 1931/1932 roku z inicjatywy Heinricha Himmlera i Waltera Darré jako jedna z pierwszych głównych instytucji SS. Jego zadaniem było „strzeżenie czystości rasowej” w szeregach SS oraz przygotowanie gruntu pod tworzenie „nowej warstwy panów” na terenach zdobywanych na Wschodzie.

W gestii tego urzędu znajdowała się przede wszystkim kontrola „czystości rasy”- głównie wśród członków SS oraz ich przyszłych małżonek. Po wprowadzeniu przez Himmlera tzw. „ordynacji małżeńskiej” w 1931 roku, każdy esesman, zanim mógł zawrzeć związek małżeński, musiał uzyskać zgodę RuSHA. Urząd prowadził szczegółowe badania genealogiczne obojga narzeczonych, sięgające często do około 1800 roku, sprawdzając, czy w rodowodzie nie ma osób uznanych za „rasowo niepożądane”, zwłaszcza Żydów. RuSHA wydawał też specjalne świadectwa pochodzenia, nadzorował sporządzanie drzew genealogicznych i dbał o to, by w SS- przynajmniej według ideologicznych kryteriów służyli wyłącznie „Aryjczycy”.

Urzędem tym kierowali kolejno: Walther Darré (do 1938 roku), ideolog hasła „krew i ziemia” i zarazem minister rolnictwa Rzeszy; następnie Günther Pancke (1938–1940), Otto Hofmann (1940–1943), a od 1943 roku Richard Hildebrandt, który kierował RuSHA do końca wojny. Za ich kadencji urząd stopniowo rozbudowywał swoje struktury, dzieląc się na wydziały odpowiedzialne m.in. za genealogie, „badania rasowe”, selekcję ludności oraz planowanie osadnictwa.

Bardzo ważną funkcją RuSHA było organizowanie osadnictwa na Wschodzie. Po rozpoczęciu wojny i zajęciu ziem w Polsce oraz ZSRR urząd ten odpowiadał za wybór „wartościowych rasowo” osadników niemieckich (w tym tzw. Volksdeutschów) oraz za ich rozmieszczenie na podbitych terenach. RuSHA brał udział w akcjach wysiedleńczych, w których usuwano z domów miejscową ludność polską, żydowską i innych narodowości, by zrobić miejsce dla niemieckich kolonistów. Selekcjonował też osoby z ludności lokalnej, które uznawano za nadające się do zniemczenia. Plany zakładały rozwinięcie tej polityki na ogromną skalę dopiero po wygraniu wojny, zgodnie z założeniami Generalnego Planu Wschodniego- stworzenia na okupowanych obszarach wielkiego „przestrzeni życiowej” dla Niemców.

W ten sposób Rasse- und Siedlungshauptamt był nie tylko urzędem „od papierów małżeńskich”, lecz jednym z kluczowych narzędzi realizacji rasistowskiej ideologii III Rzeszy: kontrolował życie prywatne członków SS, planował „rasowe oczyszczanie” społeczeństwa oraz współuczestniczył w zbrodniczej polityce wysiedleń i kolonizacji na Wschodzie.

Zdjęcie:
Bundesarchiv, CC-BY-SA 3.0