Główny Urząd Administracyjno-Gospodarczy SS (SS-Wirtschafts- und Verwaltungshauptamt, SS-WVHA) został utworzony w marcu 1942 roku z inicjatywy Heinricha Himmlera, przez połączenie dotychczasowych urzędów zajmujących się finansami, budżetem i budownictwem SS. Na jego czele stanął SS-Obergruppenführer Oswald Pohl, który kierował nim aż do końca wojny. Urząd ten bardzo szybko stał się jednym z kluczowych filarów aparatu SS: odpowiadał za finanse, zaopatrzenie, budownictwo, przedsiębiorstwa gospodarcze SS, a także- co szczególnie ważne za cały system obozów koncentracyjnych i wykorzystanie pracy niewolniczej więźniów.

Działalność SS-WVHA obejmowała wszystkie piony Allgemeine SS i Waffen-SS, a od lutego 1944 roku również policję. Urząd zarządzał budżetem SS, planował wydatki, organizował dostawy żywności, umundurowania, broni i sprzętu, nadzorował budowę koszar, dróg, umocnień i podziemnych fabryk zbrojeniowych. Jednocześnie kierował ogromnym „imperium gospodarczym” SS: zakładami produkcyjnymi, kamieniołomami, cegielniami, fabrykami materiałów budowlanych, porcelany, odzieży itp. W 1945 roku pod kontrolą SS-WVHA znajdowało się ponad 500 różnych przedsiębiorstw i zakładów, ściśle powiązanych z systemem obozów koncentracyjnych i masowej pracy przymusowej.

Główny Urząd Administracyjno-Gospodarczy SS dzielił się na pięć głównych grup urzędów (Amtsgruppen), oznaczonych literami od A do W:

Amt A- Finanse, prawo i administracja.
Ten dział zajmował się budżetem SS, zarządzał finansami i kontrolował wydatki wszystkich struktur podległych SS-WVHA. Do jego zadań należało planowanie budżetu, ewidencja majątku SS, rozliczanie inwestycji budowlanych i prowadzenie dokumentacji prawno-administracyjnej. Kierownikiem Amt A był SS-Brigadeführer Heinz Fanslau.

Amt B- Zaopatrzenie, administracja i wyposażenie.
Amt B odpowiadał za zaopatrzenie oddziałów SS i policji w żywność, umundurowanie, wyposażenie osobiste, sprzęt kwaterunkowy oraz część uzbrojenia. Organizował sieć magazynów, transportów i warsztatów naprawczych, dbał o standardy umundurowania i wyposażenia, a także o logistykę dostaw na front i do garnizonów. Na jego czele stał SS-Gruppenführer Georg Lörner.

Amt C- Prace budowlane.
Ta komórka była odpowiedzialna za wszelkie inwestycje budowlane SS: wznoszenie i utrzymanie koszar, obiektów szkoleniowych, dróg, umocnień polowych i fortyfikacji, a także budowę podziemnych fabryk broni i zakładów zbrojeniowych. W gestii Amt C znajdowały się również najbardziej zbrodnicze projekty budowlane: budowa baraków, ogrodzeń, wież wartowniczych, komór gazowych i krematoriów w obozach koncentracyjnych i obozach zagłady. Kierownikiem tej grupy był SS-Gruppenführer Hans Kammler, który odegrał kluczową rolę w rozbudowie systemu obozów oraz podziemnego przemysłu opartego na pracy więźniów.

Amt D- Obozy koncentracyjne.
Amt D odpowiadał za kierowanie całą administracją obozów koncentracyjnych. W jego skład wchodziła m.in. Inspekcja Obozów Koncentracyjnych, a pod jej nadzorem znajdowali się komendanci obozów, załogi SS-Totenkopfverbände oraz cała sieć podobozów pracy. Amt D decydował o rozmieszczeniu więźniów, wykorzystywaniu ich do pracy, warunkach bytowych w obozach oraz organizacji „transportów”. Na czele tej grupy stał SS-Gruppenführer Richard Glücks. To podporządkowanie obozów SS-WVHA sprawiło, że urząd stał się jednym z głównych narzędzi „ekonomii Holokaustu” – łączenia masowej zagłady z brutalną eksploatacją pracy niewolniczej.

Amt W- Wydział gospodarczy (Wirtschaftliche Unternehmungen).
Amt W zajmował się kierowaniem działalnością gospodarczą SS, czyli siecią przedsiębiorstw i spółek należących do SS lub przez nią kontrolowanych. Prowadził nadzór nad firmami działającymi w różnych branżach: od wydobycia surowców (kamieniołomy, kopalnie, cegielnie), przez produkcję materiałów budowlanych, porcelany, odzieży i obuwia, aż po przetwórstwo żywności, wodę mineralną, meble, a nawet wydawnictwa. Wszystkie te przedsiębiorstwa w coraz większym stopniu opierały się na pracy więźniów obozów koncentracyjnych. Kierownikiem Amt W był bezpośrednio Oswald Pohl, który traktował ten dział jako rdzeń „imperium gospodarczego” SS.

W ten sposób Główny Urząd Administracyjno-Gospodarczy SS łączył klasyczną administrację, logistykę i zarządzanie finansami z systemem obozów koncentracyjnych oraz wielką siecią przedsiębiorstw opartych na pracy przymusowej. Był jednym z kluczowych narzędzi, które umożliwiły SS prowadzenie wojny, realizację polityki „wyniszczenia przez pracę” i pełne powiązanie zbrodni ludobójstwa z interesami gospodarki III Rzeszy.

Zdjęcie:
Public Domain, Wikimedia Commons