Schutzstaffel (SS, Sztafety Ochronne) była organizacją paramilitarną NSDAP, która z wewnątrzpartyjnej formacji ochronnej przekształciła się w najważniejsze narzędzie terroru państwa narodowosocjalistycznego. Powstała w 1925 roku jako niewielka gwardia przyboczna Hitlera, początkowo podporządkowana SA. Jej zadaniem była ochrona przywódców partii i zabezpieczanie zjazdów oraz wieców NSDAP. Po „nocy długich noży” w 1934 roku SS zyskała samodzielną pozycję, uniezależniając się od SA i stając się elitarną formacją bezpośrednio podporządkowaną Hitlerowi i Heinrichowi Himmlerowi jako Reichsführerowi SS.

Z czasem SS rozrosła się do ogromnej, wielogałęziowej struktury, która obejmowała m.in. Allgemeine SS (SS ogólne- aparat policyjno-administracyjny), Waffen-SS (zbrojne oddziały frontowe) oraz SS-Totenkopfverbände, odpowiedzialne za system obozów koncentracyjnych i obozów zagłady. Organizacja stopniowo przejmowała kolejne obszary życia publicznego: policję, aparat bezpieczeństwa, administrację terenów okupowanych, a nawet gospodarkę (poprzez przedsiębiorstwa wykorzystujące pracę niewolniczą więźniów obozów). W połowie wojny w szeregach SS służyły setki tysięcy funkcjonariuszy rozmieszczonych na terenie całej Europy okupowanej przez Niemcy.

Himmler dążył do uczynienia z SS czegoś w rodzaju „zakonu” rzekomej elity rasy germańskiej. Od kandydatów wymagano udokumentowania „czystości rasowej”- rodowodu wolnego od żydowskich przodków, a także odpowiedniego wyglądu zgodnego z nazistowskim wyobrażeniem „Aryjczyka”. Członkowie SS byli zobowiązani do zawierania „rasowo wartościowych” małżeństw i posiadania jak największej liczby „aryjskich dzieci”, co wspierano m.in. poprzez programy takie jak Lebensborn. Ideologiczne szkolenie w SS łączyło fanatyczny rasizm, kult posłuszeństwa i brutalności z przekonaniem o własnej wyższości nad innymi narodami.

SS odegrała kluczową rolę w realizacji polityki eksterminacyjnej III Rzeszy, zwłaszcza na terenach okupowanych na Wschodzie. Funkcjonariusze SS organizowali wysiedlenia ludności polskiej, żydowskiej i innych grup uznanych za „niższe rasowo”, nadzorowali akcje pacyfikacyjne, masowe rozstrzeliwania i likwidację gett. To SS, wspólnie z podległymi jej strukturami (Gestapo, SD, policją porządkową), odpowiadała za przeprowadzenie Zagłady Żydów europejskich- od planowania, poprzez deportacje, aż po masowe mordy w obozach zagłady i podczas egzekucji w terenie.

System obozów koncentracyjnych i obozów zagłady był całkowicie podporządkowany SS. Administracją obozów zarządzało specjalne wydzielone z SS formacje- SS-Totenkopfverbände („Trupie Główki”), których członkowie pełnili funkcje komendantów, oficerów oraz strażników. W obozach tych więziono przeciwników politycznych, przedstawicieli podbitych narodów, Żydów, Romów, jeńców wojennych i inne grupy prześladowane z powodów rasowych lub ideologicznych. Więźniowie byli zmuszani do niewolniczej pracy, poddawani brutalnym karom, pseudomedycznym eksperymentom, a w obozach zagłady- systematycznie mordowani w komorach gazowych.

W ten sposób Schutzstaffel, początkowo niewielka ochotnicza formacja ochronna NSDAP, stała się jednym z głównych filarów nazistowskiej dyktatury i instytucją odpowiedzialną za najcięższe zbrodnie III Rzeszy, w tym za Holokaust i masowy terror wobec ludności cywilnej w okupowanej Europie. Po wojnie Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze uznał SS za organizację zbrodniczą.

Zdjęcie:
Bundesarchiv, CC BY-SA 3.0