Określenie „III Rzesza” zostało oficjalnie przyjęte przez państwo niemieckie 24 marca 1933 roku w Poczdamie, niedługo po dojściu Adolfa Hitlera do władzy. W późniejszym okresie stosowano również nazwę „Wielka Rzesza Niemiecka” (Grossdeutsches Reich), która miała podkreślać ekspansjonistyczne ambicje nazistowskiego państwa. Sam termin „Rzesza” funkcjonował w języku niemieckim już wcześniej- w drugiej połowie XIX wieku używano go w odniesieniu do wcześniejszych form państwowości. Średniowieczno-nowożytne Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego nazywano wówczas „Starą Rzeszą” (I Rzeszą), natomiast zjednoczone w 1871 roku państwo Hohenzollernów określano mianem „II Rzeszy”.

Nadanie nazwy „III Rzesza” miało znaczenie propagandowe- naziści chcieli przedstawić swoje państwo jako kontynuację wielkiej tradycji niemieckiego imperium i historyczną misję odrodzenia narodu. Termin ten był jednak stopniowo zastępowany w oficjalnych dokumentach po 1939 roku przez określenie „Wielka Rzesza Niemiecka”, co miało podkreślać wzrost terytorialny po aneksjach Austrii, Czech i innych krajów. Po klęsce Niemiec w 1945 roku wszystkie te nazwy przestały być używane, a pojęcie „III Rzesza” pozostało wyłącznie w historiografii jako określenie państwa nazistowskiego w latach 1933–1945.


Flaga ze swastyką została wprowadzona pierwotnie jako sztandar NSDAP w latach 20., a 15 września 1935 r. na zjeździe w Norymberdze otrzymała status jedynej oficjalnej flagi państwowej i handlowej III Rzeszy. Zastąpiła wcześniejszą podwójną symbolikę (barwy cesarskie czarno-biało-czerwone + partyjna flaga nazistowska), co było wyraźnym sygnałem pełnej identyfikacji państwa z partią Hitlera.

Symbolika według interpretacji nazistowskiej:

czerwień- rzekomo „barwa ruchu” i odwołanie do rewolucji, mas i „siły narodu”

biel- nawiązanie do tradycji flagi Cesarstwa Niemieckiego

czarna swastyka- starożytny symbol zawłaszczony przez nazistów jako znak „aryjskiej rasy” oraz walki przeciw marksizmowi i Żydom

Znaczenie polityczne i propagandowe:

- była wszechobecna: na urzędach, w szkołach, mundurach, dokumentach, paszportach, znaczkach pocztowych

- prawo nakazywało oddawanie salutu (Heil Hitler) m.in. podczas podnoszenia flagi

jej publiczne znieważenie było traktowane jako przestępstwo przeciw państwu

- stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych instrumentów terroru symbolicznego- miała budzić skojarzenie z „jednością”, potęgą i totalną kontrolą





Godło III Rzeszy, znane jako Reichsadler, stało się jednym z najważniejszych narzędzi propagandy nazistowskiej. Bazowało na wielowiekowej tradycji heraldycznej orła jako symbolu władzy niemieckiej, lecz zostało przekształcone tak, aby bezpośrednio odzwierciedlać ideologię narodowego socjalizmu i całkowite podporządkowanie państwa partii NSDAP.

Symbol przedstawiał stilizowanego, masywnego orła o geometrycznych, monumentalnych kształtach, z głową zwróconą w bok. W jego szponach znajdował się wieniec z liści dębu, wewnątrz którego umieszczona była czarna swastyka- centralny symbol nazistowskiej ideologii.

Istniały dwa główne warianty godła:

Reichsadler- orzeł zwrócony heraldycznie w prawo, używany jako oficjalne godło państwowe

Parteiadler- orzeł zwrócony w lewo, symbol partii NSDAP

Różnica była celowa: miała sugerować formalny podział między państwem a partią, choć w praktyce nazistowska ideologia całkowicie dominowała nad aparatem państwowym. Godło umieszczane było prawie wszędzie, co miało podkreślać wszechobecność władzy:

- na budynkach urzędowych, szkołach, sądach i granicach państwa

- na mundurach Wehrmachtu, SS, SA i Hitlerjugend

- jako pieczęć państwowa i wojskowa

na monetach, banknotach, znaczkach pocztowych, paszportach i dokumentach urzędowych

- w formie ceremonialnych sztandarów i emblematów przy najważniejszych wydarzeniach politycznych

Towarzyszyło każdej oficjalnej publikacji i wystąpieniu Hitlera, stając się nie tylko symbolem państwa, lecz symbolem samego systemu władzy.




Hymnem III Rzeszy była pierwsza zwrotka pieśni „Deutschland über Alles”, formalnie znanej jako „Das Lied der Deutschen” („Pieśń Niemców”). Tekst został napisany w 1841 roku przez Augusta Heinricha Hoffmanna von Fallerslebena, a melodię skomponował wcześniej Joseph Haydn (1797) jako hymn cesarza Świętego Cesarstwa Rzymskiego. W czasach nazistowskich śpiewano wyłącznie pierwszą zwrotkę, zaczynającą się od słów „Deutschland, Deutschland über alles” („Niemcy ponad wszystko”), interpretując je w duchu ekspansjonistycznym i nacjonalistycznym. Od 1933 roku hymn ten był oficjalnie wykonywany w duecie z pieśnią partyjną „Horst-Wessel-Lied”, która pełniła rolę hymnu NSDAP- i dopiero oba utwory razem traktowano jako pełen hymn państwowy III Rzeszy.

Zobacz wersję oryginalną hymnu

Zobacz wersję przetłumaczoną hymnu

Posłuchaj hymnu





Adolf Hitler- 2 sierpnia 1934 - 30 kwietnia 1945

W 1933 roku został kanclerzem Niemiec (Reichskanzler). Po śmierci prezydenta Paula von Hindenburga 19 sierpnia 1934 roku połączył stanowiska prezydenta i kanclerza, przyjmując tytuł Führer und Reichskanzler („Wódz i Kanclerz Rzeszy”). Rządził jako dyktator aż do 30 kwietnia 1945 roku, kiedy popełnił samobójstwo w berlińskim bunkrze podczas upadku III Rzeszy.














Po Adolfie Hitlerze władzę w III Rzeszy przejął Karl Dönitz. Hitler w swojej politycznej testamencie z 30 kwietnia 1945 r. mianował go prezydentem Rzeszy (Reichspräsidentem) i głową państwa. Dönitz, admirał Kriegsmarine (marynarki wojennej), miał kontynuować walkę, ale jego rząd tzw. rząd Flensburski istniał zaledwie kilkanaście dni- od 30 kwietnia do 8 maja 1945 roku, czyli do całkowitej kapitulacji Niemiec. Nie otrzymał tytułu Führera- Hitler świadomie rozdzielił władzę mianując go głową państwa (Reichspräsident) natomiast Josepha Goebbelsa kanclerzem (Reichskanzler)- ale tylko na jeden dzień, bo popełnił samobójstwo 1 maja.














Zdjęcia:
Public Domain / Wikimedia Commons