29.10. 1894 - 1.05.1945

Joseph Paul Goebbels urodził się 29 października 1897 roku w Rheydt pod Mönchengladbach w Nadrenii w ubogiej, głęboko katolickiej rodzinie urzędniczo robotniczej, był drobnej postury, miał zdeformowaną stopę po przebytej chorobie, co uniemożliwiło mu służbę frontową podczas I wojny światowej, to fizyczne kalectwo i poczucie upokorzenia towarzyszyły mu przez całe życie i silnie wpływały na jego późniejszą nienawiść i żądzę znaczenia.

Po ukończeniu gimnazjum studiował filologię germańską, historię i filozofię na uniwersytetach w Bonn, Würzburgu i Fryburgu, a następnie na uniwersytecie w Heidelbergu, gdzie w 1921 roku uzyskał tytuł doktora filozofii na podstawie rozprawy poświęconej literaturze romantycznej, początkowo chciał zostać pisarzem i krytykiem literackim, pisał powieści, sztuki i dzienniki, pracował przejściowo jako urzędnik bankowy i dziennikarz, ale nie odniósł większych sukcesów, co wzmagało jego frustrację i radykalizację poglądów.

Od 1922 roku związał się z ruchem nazistowskim jako publicysta i działacz w Nadrenii, a w 1924 roku formalnie wstąpił do NSDAP, początkowo był blisko tak zwanego skrzydła lewicowo nacjonalistycznego skupionego wokół braci Strasser, łączył antykapitalistyczną frazeologię z fanatycznym antysemityzmem i nacjonalizmem, stopniowo jednak zbliżył się bezpośrednio do Adolfa Hitlera, którego charyzmę uznał za decydującą dla przyszłości ruchu, od tej pory był jednym z jego najbardziej lojalnych i oddanych współpracowników.

W 1926 roku Hitler powierzył mu kierownictwo okręgu berlińskiego NSDAP, Goebbels został gauleiterem Berlina odpowiedzialnym za organizację struktur partyjnych w stolicy, szybko przekształcił berlińską organizację w sprawnie działającą machinę propagandową i uliczną, wykorzystywał wiece, prowokacje, bójki polityczne oraz nowoczesne metody kampanii wyborczych, w listopadzie 1928 roku został wybrany posłem do Reichstagu, a równocześnie objął kierownictwo centralnej propagandy NSDAP, budując jednolity styl przekazu partyjnego opartego na prostych hasłach, emocjach i permanentnej agitacji.

Po przejęciu władzy przez Hitlera w styczniu 1933 roku Goebbels został mianowany ministrem propagandy i oświecenia publicznego Rzeszy, jego resort podporządkował sobie prasę, radio, film, teatr, literaturę, sztuki plastyczne i muzykę, wydawał licencje dla dziennikarzy i twórców, decydował kto może publikować i występować, organizował głośne akcje propagandowe, takie jak palenie książek w maju 1933 roku, odpowiedzialny był za wprowadzanie cenzury, likwidację wolności słowa i przekształcenie kultury w narzędzie nazistowskiej ideologii.

Goebbels znakomicie wykorzystywał radio, kroniki filmowe i kino do kształtowania nastrojów społecznych, z jego inicjatywy wprowadzono tanie radiodbiorniki domowe, aby nazistowska propaganda docierała do jak najszerszych warstw społeczeństwa, nadzorował produkcję filmów propagandowych i antysemickich, wspierał twórczość Leni Riefenstahl oraz innych reżyserów służących reżimowi, organizował wielkie wiece partyjne, parady i manifestacje, starannie reżyserowane pod względem obrazu, światła i dźwięku, które miały wywoływać wrażenie jedności narodu wokół Hitlera.

Goebbels odegrał ważną rolę w kampaniach przeciwko Żydom, uczestniczył w podsycaniu nagonki antysemickiej, organizował bojkoty gospodarcze, w 1938 roku brał udział w przygotowaniu i propagandowym usprawiedliwieniu tak zwanej nocy kryształowej, serii pogromów, podpaleń synagog i rabunków żydowskich sklepów, które przedstawiano jako rzekomą spontaniczną reakcję społeczeństwa, w rzeczywistości starannie sterowaną przez aparat partyjny, jego ministerstwo pomagało ukrywać zbrodnie popełniane na tyłach frontów i w obozach, nadając im fałszywą oprawę propagandową.

W miarę trwania wojny Goebbels stał się jednym z najważniejszych współtwórców polityki totalnej mobilizacji, po klęsce pod Stalingradem w 1943 roku wygłosił w berlińskim Sportpalast jedno z najsłynniejszych przemówień, w którym wzywał do tak zwanej wojny totalnej, domagając się całkowitego podporządkowania życia społeczeństwa potrzebom frontu, od 1944 roku pełnił funkcję pełnomocnika Rzeszy do spraw totalnej mobilizacji oraz komisarza obrony Berlina, odpowiadając za organizowanie Volkssturmu i przygotowanie stolicy na spodziewany szturm Armii Czerwonej, w hierarchii władzy był wówczas jedną z trzech najważniejszych postaci reżimu obok Hitlera i Himmlera.

W kwietniu 1945 roku Goebbels przeniósł się wraz z żoną Magdą i sześciorgiem dzieci do bunkra pod Kancelarią Rzeszy, gdzie przebywał przy Hitlerze do ostatnich dni, w testamencie politycznym sporządzonym 29 kwietnia 1945 roku Hitler wyznaczył go na swojego następcę na stanowisku kanclerza Rzeszy, formalnie więc po śmierci Hitlera 30 kwietnia Goebbels przez kilka godzin pełnił funkcję kanclerza, w sytuacji całkowitego załamania militarnego nie podjął jednak żadnych realnych prób negocjacji czy kapitulacji, postanowił zginąć wraz z reżimem.

1 maja 1945 roku w ogrodzie Kancelarii Rzeszy żona Goebbelsa Magda po podaniu trucizny zamordowała ich sześcioro dzieci przy udziale lekarza SS, dr Stumpfeggera, następnie Joseph i Magda Goebbels popełnili samobójstwo, zażywając cyjanek, a prawdopodobnie także strzelając do siebie, ich ciała zostały częściowo spalone, a resztki znalezione później przez radzieckich żołnierzy, po wojnie Goebbels został w historiografii i opinii publicznej uznany za jednego z głównych zbrodniarzy nazistowskich, współodpowiedzialnego za wojnę napastniczą, ludobójstwo i zniszczenie demokratycznych struktur państwa niemieckiego.

Zdjęcie:
Bundesarchiv, CC BY-SA 3.0