8.10.1888 - 12.03.1945

Friedrich Wilhelm Waldemar Fromm urodził się 8 października 1888 roku w Charlottenburgu pod Berlinem w rodzinie urzędniczej, po ukończeniu szkoły realnej wstąpił do armii pruskiej, wybrał artylerię i jako młody oficer brał udział w pierwszej wojnie światowej, w której służył na froncie zachodnim i wschodnim, pod koniec wojny osiągnął stopień porucznika i uchodził za sprawnego oficera sztabowego o dużych zdolnościach organizacyjnych.

Po klęsce Niemiec w 1918 roku Fromm pozostał w zredukowanej Reichswehrze, stopniowo awansował, pracował w różnych komórkach sztabowych Ministerstwa Reichswehry, współpracował między innymi z generałem Ludwigiem Beckiem, uczestniczył w pracach nad odbudową armii, szkoleniem rezerw i planowaniem mobilizacyjnym, należał do pokolenia oficerów, którzy mieli połączyć tradycję pruskiego korpusu oficerskiego z nowoczesną techniką wojskową.

Po przejęciu władzy przez Hitlera Fromm nie angażował się politycznie, lecz jako zawodowy żołnierz lojalnie wykonywał rozkazy rządu, korzystając z możliwości szybkiej rozbudowy armii, od 1933 roku odgrywał ważną rolę w organizowaniu uzbrojenia i szkolenia, w 1937 roku został mianowany dowódcą Armii Rezerwowej, Ersatzheer, oraz szefem uzbrojenia wojsk lądowych, odpowiadał za rekrutację, szkolenie i dostarczanie uzupełnień dla jednostek frontowych, a także za rozwój zaplecza materiałowego, w czasie kampanii na Zachodzie i na Wschodzie jego urząd zapewniał stały dopływ ludzi i sprzętu, za co został odznaczony Krzyżem Rycerskim Krzyża Żelaznego.

W miarę przedłużania się wojny Fromm coraz bardziej krytycznie oceniał sposób jej prowadzenia, był jednym z tych generałów, którzy dostrzegali wyczerpywanie się zasobów ludzkich i materiałowych, około 1942 roku skłaniał się ku poglądowi, że Niemcy powinny szukać wyjścia w postaci rozmów pokojowych ze Związkiem Radzieckim, w praktyce jednak nie wystąpił otwarcie przeciwko Hitlerowi, starał się raczej zachować możliwie dużą samodzielność w kierowaniu aparatem Ersatzheeru, w jego otoczeniu znaleźli się oficerowie opozycyjnie nastawieni do reżimu, którym pozwalał działać, dopóki nie wciągali go bezpośrednio w spisek.

Jako dowódca Armii Rezerwowej Fromm był przełożonym generała Friedricha Olbrichta i pułkownika Clausa Schenka von Stauffenberga, głównych organizatorów zamachu z 20 lipca 1944 roku, wiedział, że w jego otoczeniu dojrzewają plany odsunięcia Hitlera od władzy, próbował zachować pozycję obserwatora, licząc, że w razie powodzenia przewrotu będzie mógł zachować wpływy w nowym rządzie, nie zgodził się jednak na jednoznaczne przyłączenie do spiskowców przed zamachem i formalnie pozostawał lojalny wobec dotychczasowego zwierzchnictwa.

W dniu zamachu 20 lipca 1944 roku Fromm przebywał w swojej kwaterze w Bendlerblock w Berlinie, kiedy dotarła wiadomość o eksplozji w Wilczym Szańcu, początkowo było niejasne, czy Hitler zginął, spiskowcy wykorzystali niepewną sytuację i uruchomili plan Valkiria, fałszując podpis Fromma na rozkazach mobilizacyjnych, gdy wkrótce nadeszło potwierdzenie, że Hitler przeżył, Fromm odmówił udziału w przewrocie, próbował aresztować Stauffenberga i innych oficerów, został jednak przez nich obezwładniony i zamknięty w celi w Bendlerblock.

Po załamaniu próby zamachu, gdy jednostki wierne Hitlerowi przejęły kontrolę nad Bendlerblockiem, Fromm został uwolniony i usiłował ratować własną pozycję, tej samej nocy zwołał doraźny sąd polowy nad głównymi oficerami uczestniczącymi w spisku, w wyniku tego pseudoprocesu skazał na śmierć między innymi Clausa von Stauffenberga, Friedricha Olbrichta, Albrechta Mertza von Quirnheima i Wernera von Haeftena, wyrok wykonano natychmiast przez rozstrzelanie na dziedzińcu Bendlerblocku, wbrew życzeniu Hitlera, który chciał przesłuchać spiskowców i wykorzystać ich proces propagandowo.

Działania te nie uratowały Fromma, wkrótce został aresztowany na rozkaz Hitlera, zdjęty ze stanowiska i pozbawiony stopnia, oskarżono go o to, że wcześniej wiedział o spisku i nie podjął przeciw niemu zdecydowanych kroków, a także o tchórzostwo oraz próbę zatarcia śladów własnego współudziału przez natychmiastową egzekucję głównych konspiratorów, w styczniu 1945 roku osadzono go w więzieniu w Berlinie, potem postawiono przed Trybunałem Ludowym pod przewodnictwem Rolanda Freislera.

Na procesie w marcu 1945 roku Fromm próbował bronić się argumentem, że pozostawał lojalny wobec Hitlera i działał przeciwko spiskowcom natychmiast, gdy tylko upewnił się, iż przywódca przeżył zamach, Trybunał Ludowy nie przyjął tych wyjaśnień, skazał go na karę śmierci za tchórzostwo i niewykonanie obowiązku zgłoszenia zamachu stanu, wyrok wykonano 12 marca 1945 roku w więzieniu Ploetznsee w Berlinie przez rozstrzelanie, był jednym z nielicznych wyższych oficerów Wehrmachtu straconych nie za udział w spisku, lecz za brak zdecydowanej reakcji wobec zamachowców.

Po wojnie postać Friedricha Fromma była oceniana bardzo różnie, część autorów podkreślała jego udział w rozbudowie potęgi militarnej III Rzeszy i odpowiedzialność za rozstrzelanie Stauffenberga i jego współpracowników, inni zwracali uwagę na jego dystans wobec późnej polityki Hitlera oraz na fakt, że mimo lojalności wobec reżimu padł ofiarą tego systemu, nie ma jednak podstaw do twierdzenia o oficjalnej powojennej rehabilitacji prawnej Fromma, jego biografia pozostaje przykładem uwikłania zawodowego żołnierza w mechanizmy państwa totalitarnego, z którego nie potrafił się wyrwać.

Zdjęcie:
Bundesarchiv, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0