9.05.1907 - 8.08.1974

Baldur Benedikt von Schirach urodził się 9 maja 1907 roku w Weimarze, jego ojciec był zawodowym wojskowym i dyrektorem teatru, matka Emma miała obywatelstwo amerykańskie i pochodziła z rodziny o mieszanego, niemiecko amerykańskiego pochodzeniu, wychowywał się w dobrze sytuowanym, kulturalnym domu, w którym ceniono sztukę i wojskową dyscyplinę, ten splot tradycji artystycznych i wojskowych oraz atmosfera nacjonalizmu w powojennych Niemczech ukształtowały jego poglądy, już jako młody człowiek był gorliwym nacjonalistą i przeciwnikiem demokracji weimarskiej.

W wieku 18 lat wstąpił do NSDAP, szybko zaangażował się w działalność partyjną, zaimponował Hitlerowi swoją lojalnością oraz tym, że jako młody człowiek potrafił przemawiać do rówieśników językiem prostych, fanatycznych haseł, Hitler zwrócił także uwagę na rozległe kontakty rodziny von Schirachów, licząc, że dzięki nim łatwiej dotrze do kręgów tradycyjnej niemieckiej elity i arystokracji oraz pozyska fundusze dla partii, von Schirach chętnie odgrywał rolę pośrednika między nazistowskim ruchem a częścią konserwatywnych elit i zamożnych darczyńców.

W 1925 roku rozpoczął studia germanistyczne i historii sztuki w Monachium, ale w praktyce większość czasu poświęcał działalności partyjnej, w 1928 roku został przywódcą Związku Studentów NSDAP w Monachium, a wkrótce potem jednym z głównych organizatorów Narodowosocjalistycznego Związku Studentów Niemieckich, dążył do podporządkowania środowisk akademickich nazistowskiej ideologii, organizował wiece, kampanie propagandowe i akcje przeciwko przeciwnikom politycznym, tę funkcję traktował jako etap na drodze do opanowania całej młodzieżowej sfery życia w Niemczech.

W 1931 roku von Schirach został mianowany przywódcą młodzieży w NSDAP, Reichsjugendführerem, a w praktyce także głównym szefem Hitlerjugend, po przejęciu władzy przez Hitlera w 1933 roku jego pozycja dodatkowo wzrosła, HJ została przekształcona w najważniejszą organizację młodzieżową Trzeciej Rzeszy, von Schirach odpowiadał za jej rozbudowę, propagandę i szkolenie ideologiczne, stopniowo wprowadzano przepisy wypychające z życia szkolnego i organizacji społecznych konkurencyjne stowarzyszenia młodzieżowe, aż w 1936 roku członkostwo w Hitlerjugend stało się obowiązkowe dla większości młodzieży niemieckiej, pod jego kierunkiem HJ stała się masową organizacją wychowującą kolejne pokolenie w duchu fanatycznego posłuszeństwa, militaryzmu i rasizmu.

W grudniu 1939 roku, za zgodą Hitlera, von Schirach został powołany do Wehrmachtu, chciał podkreślić swój żołnierski wizerunek i dzielić los generacji, którą wcześniej wychowywał w duchu wojny, w czasie kampanii francuskiej służył w elitarnej dywizji Grossdeutschland, brał udział w działaniach bojowych i awansował na stopień porucznika, został odznaczony Krzyżem Żelaznym drugiej klasy, po zakończeniu kampanii wrócił do Berlina, nie objął jednak na nowo pełni funkcji szefa Hitlerjugend, gdyż partia dążyła do odmłodzenia kierownictwa młodzieżowego, a on sam był już uznawany za działacza należącego do starszego pokolenia.

W sierpniu 1940 roku Baldur von Schirach został mianowany inspektorem Hitlerjugend, zachowując pewien wpływ na kształt szkolenia młodzieży, jednocześnie powierzono mu nowe, kluczowe stanowisko w aparacie władzy, został Gauleiterem i namiestnikiem Rzeszy w Wiedniu, Reichsstatthalterem, jako najwyższy przedstawiciel władz nazistowskich w tym mieście i regionie odpowiadał za administrację, gospodarkę i życie polityczne, jego zadaniem było pełne włączenie Wiednia w struktury Trzeciej Rzeszy i dalsza germanizacja przestrzeni miejskiej oraz życia publicznego.

Na stanowisku Gauleitera Wiednia von Schirach ponosił bezpośrednią odpowiedzialność za prześladowanie i deportację ludności żydowskiej, uczestniczył w konfiskacie majątku, likwidowaniu instytucji żydowskich oraz wysyłaniu Żydów z Wiednia do gett i obozów zagłady na Wschodzie, w publicznych przemówieniach chwalił się tym, że miasto zostało rzekomo „oczyszczone z Żydów”, co w praktyce oznaczało udział w masowej zbrodni, równocześnie nadzorował represje wobec przeciwników politycznych i przymusowe roboty dla mieszkańców regionu, jego rządy przyczyniły się do głębokiego wyniszczenia społecznego i kulturalnego dawnej stolicy monarchii Habsburgów.

W końcowym okresie wojny von Schirach pozostał na stanowisku Gauleitera Wiednia, a jednocześnie był członkiem Reichstagu i jednym z wyższych funkcjonariuszy partyjnych, mimo pogarszającej się sytuacji militarnej Trzeciej Rzeszy realizował rozkazy władz centralnych, które nakazywały dalsze wykorzystywanie pracy przymusowej i bezwzględne tłumienie wszelkich przejawów oporu, po wkroczeniu wojsk alianckich i upadku reżimu został aresztowany przez aliantów i przewieziony do Norymbergi, gdzie stanął przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym jako jeden z głównych oskarżonych.

W procesie norymberskim Baldur von Schirach został oskarżony przede wszystkim o zbrodnie przeciwko ludzkości, związane z jego rolą w deportacjach Żydów z Wiednia oraz z ideologicznym wychowaniem młodzieży w duchu nienawiści i wojny, podczas procesu przyznał, że deportacje Żydów były moralnie złe, starał się jednak pomniejszyć swoją odpowiedzialność, podkreślając, że nie znał pełnej skali zbrodni popełnianych w obozach zagłady, trybunał uznał te wyjaśnienia za niewystarczające, w 1946 roku skazał go na karę dwudziestu lat pozbawienia wolności, wyrok odbywał w więzieniu Spandau w Berlinie.

Von Schirach odsiedział cały wyrok, został zwolniony z więzienia w 1966 roku, resztę życia spędził w Niemczech Zachodnich, gdzie żył stosunkowo skromnie, utrzymywał się między innymi z honorariów za wspomnienia, w których przedstawiał się jako człowiek, który uwierzył w Hitlera, ale później miał rzekomo zrozumieć skalę zbrodni, jego próby częściowego zdystansowania się od dawnej ideologii spotkały się z mieszanymi reakcjami, wielu historyków uważało je za próbę złagodzenia własnego wizerunku, Baldur von Schirach zmarł w wieku 67 lat w miejscowości Kröv an der Mosel, w RFN, pozostał w pamięci jako człowiek, który całe swoje zdolności organizacyjne poświęcił wychowaniu młodego pokolenia w duchu zbrodniczej ideologii i jako współodpowiedzialny za deportację tysięcy wiedeńskich Żydów.

Zdjęcie:
Wikimedia Commons, public domain