Bahnschutz (często nazywany też Reichsbahnschutz) była formacją odpowiedzialną za ochronę kolei i infrastruktury kolejowej w Niemczech, która powstała jeszcze po I wojnie światowej jako paramilitarna straż kolei, a w okresie III Rzeszy została mocno powiązana z aparatem państwowym i ideologią nazistowską. Jej zadaniem było zabezpieczanie linii kolejowych przed sabotażem, napadami oraz działaniami przeciwników politycznych reżimu. Z czasem formacja została przekształcona w Bahnschutzpolizei- specjalną policję kolejową podporządkowaną Deutsche Reichsbahn.

Do głównych obowiązków Bahnschutzu należała ochrona szczególnie wrażliwych odcinków sieci kolejowej- mostów, tuneli, wiaduktów oraz ważnych węzłów komunikacyjnych. Formacja strzegła także dworców, magazynów, bocznic oraz taboru kolejowego. Jej członkowie mieli zapewniać bezpieczeństwo pracownikom kolei, kontrolować szlaki kolejowe, patrolować pociągi pasażerskie i towarowe, a także przeciwdziałać kradzieżom, dywersji oraz próbom szpiegostwa i przemytu broni czy materiałów wybuchowych.

Na czele Bahnschutzu stanął Karl Heiges, jeden z głównych organizatorów tej formacji. Źródła podają, że Hitler nadał mu tytuł „Reichsführer des Reichsbahnschutzes” (przywódca narodowy ochrony kolei), co podkreślało znaczenie Bahnschutzu dla nazistowskiego państwa i równocześnie wiązało formację z partią NSDAP. W lipcu 1933 r. zezwolono członkom Bahnschutzu na noszenie na mundurach emblematów NSDAP, w tym opasek z swastyką, dzięki czemu formacja uzyskała status zarówno agendy państwowej, jak i organizacji „pod opieką partii”.

W 1934 roku Karl Heiges, z powodu poważnej choroby, przekazał dowództwo Friedrichowi Hülsenkampowi, który objął funkcję kolejnego „Reichsführera Bahnschutzu” i pełnił ją aż do swojej śmierci w 1945 roku. W tym okresie Bahnschutz rozwijał się liczebnie- w latach 30. tysiące funkcjonariuszy i ochotników patrolowało pociągi oraz linie kolejowe na terenie całej Rzeszy, uczestnicząc m.in. w akcjach wymierzonych w komunistów i inne grupy uznawane przez nazistów za „wrogów państwa”.

Wraz z rozwojem III Rzeszy i przygotowaniami do wojny Bahnschutz był stopniowo włączany w szerszą strukturę służb policyjnych i bezpieczeństwa. W 1939 roku, po połączeniu wcześniejszych formacji ochrony kolei- Bahnpolizei i Reichsbahnschutz utworzono Bahnschutzpolizei, specjalną policję kolejową (Sonderpolizei) podporządkowaną bezpośrednio Deutsche Reichsbahn. Jej funkcjonariusze, w niebiesko-szarych mundurach z charakterystycznym skrzydlatym kołem, pełnili służbę zarówno na terenie Rzeszy, jak i w okupowanej Europie, gdzie zabezpieczali transporty wojskowe, zaopatrzeniowe oraz inne przewozy o znaczeniu strategicznym.

Ostatecznie Bahnschutz stał się więc państwową służbą bezpieczeństwa, mocno powiązaną z NSDAP i polityką III Rzeszy. Choć formalnie jego zadaniem była „tylko” ochrona kolei, w praktyce formacja ta była także narzędziem reżimu w utrzymywaniu kontroli nad ruchem ludności, surowców i wojska, a jej działalność wpisywała się w funkcjonowanie nazistowskiego państwa policyjnego.

Zdjęcie:
Bundesarchiv