22.07.1892 - 16.10.1946

Arthur Seyss Inquart urodził się 22 lipca 1892 roku w Stannern koło Iglau w kraju koronnym Moraw, wówczas wchodzącym w skład monarchii Austro Węgierskiej, pochodził z rodziny urzędniczej, która w 1907 roku przeniosła się do Wiednia, dorastał w środowisku niemieckojęzycznej ludności w regionie o silnych napięciach narodowościowych, co sprzyjało ukształtowaniu u niego wyraźnie nacjonalistycznych poglądów.

Po ukończeniu szkoły średniej Seyss Inquart studiował prawo na uniwersytecie w Wiedniu, interesował się również historią i polityką, gdy w 1914 roku wybuchła pierwsza wojna światowa wstąpił do armii austro węgierskiej, służył w oddziałach strzelców tyrolskich, walczył na frontach w Rosji, Rumunii i we Włoszech, kilkakrotnie został ranny i odznaczony, w 1917 roku podczas pobytu w szpitalu ukończył rozpoczęte przed wojną studia prawnicze, zdając egzaminy końcowe, po zakończeniu wojny powrócił do Wiednia i podjął pracę jako adwokat, stopniowo zdobywając renomę wśród konserwatywnych elit austriackich.

W latach dwudziestych i trzydziestych Seyss Inquart był związany z obozem konserwatywnym i austrofaszystowskim, współpracował z rządami Engelberta Dollfussa i Kurta Schuschnigga, początkowo nie należał formalnie do austriackiej NSDAP, ale sympatyzował z wielkoniemiecką orientacją i popierał zbliżenie z hitlerowskimi Niemcami, jako prawnik i doradca polityczny uczestniczył w pracach nad ustawodawstwem ograniczającym działalność partii politycznych i związków zawodowych, co wzmacniało autorytarne rządy w Austrii, równocześnie utrzymywał kontakty z nazistowskimi działaczami i coraz wyraźniej zbliżał się do ich programu.

W 1937 roku został członkiem Rady Państwa, a w lutym 1938 roku, pod silną presją władz III Rzeszy, kanclerz Kurt Schuschnigg powołał Seyss Inquarta na ministra spraw wewnętrznych i bezpieczeństwa publicznego w rządzie austriackim, miał on ułatwić porozumienie z Hitlerem i uspokoić austriackich nazistów, 11 marca 1938 roku, gdy Schuschnigg pod naciskiem Berlina zrezygnował ze stanowiska i odwołał plan plebiscytu w sprawie niepodległości, prezydent Miklas mianował Seyss Inquarta kanclerzem, tego samego dnia nowy szef rządu, działając faktycznie według scenariusza Berlina, wystosował wezwanie do wkroczenia wojsk niemieckich na terytorium Austrii, co stało się propagandowym uzasadnieniem dla aneksji.

Po Anschlussie, czyli przyłączeniu Austrii do III Rzeszy, Seyss Inquart uczestniczył w procesie likwidacji austriackiej państwowości, od marca 1938 roku pełnił funkcję namiestnika Rzeszy w Austrii, Reichsstatthalter, reprezentując władzę niemiecką na tym obszarze, nadzorował włączenie administracji, sądownictwa i aparatu bezpieczeństwa do struktur państwa nazistowskiego, uczestniczył w prześladowaniach przeciwników politycznych, Żydów i innych grup uznanych za wrogie, w 1939 roku został mianowany ministrem bez teki w rządzie Adolfa Hitlera oraz członkiem rozszerzonego Reichstagu, umacniając swoją pozycję jako lojalny współpracownik reżimu.

Po agresji Niemiec na Polskę we wrześniu 1939 roku Seyss Inquart został najpierw szefem zarządu cywilnego przy naczelnych władzach wojskowych na okupowanych ziemiach polskich, a następnie, od października 1939 roku, zastępcą generalnego gubernatora Hansa Franka w Generalnym Gubernatorstwie, jako zastępca gubernatora generalnego brał udział w tworzeniu struktur administracyjnych na okupowanym terytorium, współodpowiadał za politykę terroru wobec ludności cywilnej, za wysiedlenia, konfiskaty mienia, przymusową pracę i prześladowania, w maju 1940 roku odwołano go z Polski i skierowano do nowej funkcji na Zachodzie.

29 maja 1940 roku, po kapitulacji Holandii, Seyss Inquart został mianowany komisarzem Rzeszy dla okupowanej Holandii, Reichskommissar für die Niederlande, pełnił tę funkcję do maja 1945 roku, jako najwyższy przedstawiciel władz nazistowskich w tym kraju kierował administracją cywilną, podporządkował holenderską gospodarkę potrzebom wojennym III Rzeszy, wprowadził surowe represje wobec ruchu oporu, odpowiadał za aresztowania zakładników, egzekucje, deportacje do obozów koncentracyjnych i do pracy przymusowej, w czasie jego rządów rozpoczęto i przeprowadzono masową deportację Żydów holenderskich do obozów zagłady, większość z nich zginęła, polityka Seyss Inquarta doprowadziła także do ciężkiego kryzysu humanitarnego w końcowej fazie wojny, między innymi do głodu w zimie 1944 1945.

W strukturach nazistowskich Seyss Inquart był nie tylko wysokim urzędnikiem cywilnym, lecz także członkiem SS, osiągnął stopień SS Obergruppenführera, co podkreślało jego przynależność do elity reżimu, do końca wojny pozostał wierny Hitlerowi i narodowosocjalistycznej ideologii, w kwietniu 1945 roku w ostatnim rządzie admirała Karla Dönitza został na krótko mianowany ministrem spraw zagranicznych Rzeszy oraz utrzymał funkcję ministra bez teki, jego możliwości realnego działania były jednak w tym czasie znikome, ponieważ III Rzesza znajdowała się w stanie całkowitego rozpadu militarnego i politycznego.

Na początku maja 1945 roku Seyss Inquart został ujęty w północnych Niemczech, na obszarze Holsztynu, przez oddziały alianckie, następnie przewieziono go do aresztu i osadzono w jednym z więzień dla głównych przywódców nazistowskich, wkrótce trafił do Norymbergi, gdzie przygotowywano proces przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym przeciwko najważniejszym politycznym, wojskowym i gospodarczym liderom III Rzeszy, Seyss Inquart od początku znajdował się w grupie oskarżonych uznanych za kluczowych uczestników zbrodniczego systemu.

Przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze Arthur Seyss Inquart został oskarżony o zbrodnie przeciwko pokojowi, planowanie i prowadzenie wojen napastniczych, zbrodnie wojenne oraz zbrodnie przeciwko ludzkości, zarzuty dotyczyły przede wszystkim jego udziału w przygotowaniu i przeprowadzeniu Anschlussu Austrii, polityce terroru i masowych prześladowań w okupowanej Polsce oraz zwłaszcza w Holandii, gdzie odpowiadał za deportacje Żydów, egzekucje zakładników i brutalne represje wobec ludności cywilnej, w swoich zeznaniach starał się umniejszać swoją rolę, powołując się na wykonywanie rozkazów, trybunał uznał jednak, że jako najwyższy przedstawiciel władz okupacyjnych ponosi pełną odpowiedzialność za skutki prowadzonej polityki, 1 października 1946 roku Seyss Inquart został skazany na karę śmierci przez powieszenie, wyrok wykonano 16 października 1946 roku w więzieniu w Norymberdze, po egzekucji jego ciało skremowano, a prochy rozsypano w nieujawnionym miejscu, aby nie powstał grób mogący stać się miejscem kultu dla zwolenników nazizmu.

Arthur Seyss Inquart pozostaje w historiografii jako jedna z kluczowych postaci aparatu nazistowskiej okupacji w Europie, prawnik i polityk, który swoją wiedzę i umiejętności administracyjne podporządkował budowie i utrzymaniu systemu terroru, przyczynił się do zniszczenia niepodległości Austrii, wspierał brutalną politykę w okupowanej Polsce, a przede wszystkim odpowiadał za politykę wyniszczenia i prześladowań w Holandii, za co po wojnie został słusznie uznany za zbrodniarza wojennego najwyższej kategorii.

Zdjęcie
Public Domain, Wikimedia Commons