Armata przeciwpancerna 37 mm PaK 36 (Panzerabwehrkanone 36) była niemiecką lekką armatą przeciwpancerną opracowaną w okresie międzywojennym i szeroko używaną w początkowej fazie II wojny światowej. Jej podstawowym zadaniem było zwalczanie lekkich i średnich pojazdów pancernych przeciwnika, a także niszczenie umocnień polowych i stanowisk broni maszynowej ogniem bezpośrednim. W chwili wprowadzenia do uzbrojenia PaK 35/36 odpowiadała ówczesnym wymaganiom pola walki, jednak szybki rozwój pancerzy czołgowych sprawił, że jej skuteczność zaczęła szybko spadać.

PaK 36 została zaprojektowana jako broń lekka, mobilna i łatwa do transportu przez obsługę. Niewielka masa umożliwiała przetaczanie armaty ręcznie na krótkich dystansach, co ułatwiało zmianę stanowisk ogniowych w walce. Konstrukcja cechowała się prostotą obsługi i dobrą celnością, co było istotne w działaniach obronnych piechoty. W praktyce jednak już podczas kampanii w Polsce i Francji pojawiły się pierwsze oznaki ograniczonej skuteczności przeciw nowocześniejszym czołgom.

Produkcja PaK 36 rozpoczęła się w połowie lat trzydziestych i była prowadzona na terenie Niemiec przez kilka zakładów przemysłu zbrojeniowego, w tym Rheinmetall Borsig oraz firmy kooperujące w ramach niemieckiej gospodarki wojennej. Broń była produkowana seryjnie w bardzo dużych ilościach, ponieważ stanowiła standardową armatę przeciwpancerną Wehrmachtu na szczeblu dywizji piechoty. Łączną produkcję szacuje się na kilkanaście tysięcy egzemplarzy, co czyni ją jedną z najliczniej wytwarzanych armat przeciwpancernych wczesnego okresu wojny.

Konstrukcyjnie PaK 36 była armatą z zamkiem klinowym, osadzoną na lekkim łożu dwuogonowym, co zapewniało dobrą stabilność i szeroki kąt ostrzału w poziomie. Broń strzelała amunicją przeciwpancerną oraz odłamkową, co pozwalało na zwalczanie zarówno pojazdów, jak i celów nieopancerzonych. Zaletami były niewielka masa, łatwość maskowania i dobra celność, wadą natomiast była niewystarczająca penetracja pancerza w starciu z nowszymi czołgami.

PaK 36 była szeroko używana przez Wehrmacht i Waffen SS w kampanii w Polsce, Francji oraz w początkowym okresie walk na froncie wschodnim. Wraz z pojawieniem się radzieckich czołgów o grubszym pancerzu broń zyskała wśród żołnierzy przydomek „kołatka do drzwi”, co odzwierciedlało jej ograniczoną skuteczność. Od 1941 roku była stopniowo wycofywana z jednostek pierwszoliniowych i zastępowana cięższymi armatami przeciwpancernymi, choć w drugorzutowych rolach pozostawała w użyciu do końca wojny.


Dane techniczne 37 mm PaK 35/36



Zdjęcie:
Bundesarchiv, CC BY-SA 3.0